W leczeniu nowotworów złośliwych szczególnego znaczenia nabiera w ostatnich latach terapia manualna. Zajmuje się ona leczeniem odwracalnych zaburzeń funkcjonalnych postawy ciała i układu ruchu. Dolegliwości chorych związane są w początkowej fazie z zaburzeniami czynnościowymi, których następstwem są patologiczne zmiany strukturalne. Terapia manualna obejmuje najczęściej terapię z zakresu:

• technik terapii tkanek miękkich, np. Trigger-Points,
• mobilizacji,
• manipulacji,
• terapii nerwowo-mięśniowej (TNM),
• terapii nerwowo-mięśniowej stabilizującej.

Najczęściej zaburzenia czynnościowe układu ruchu w leczeniu chorób onkologicznych związane są z:

• ograniczeniem ruchomości w stawach, czego przyczyną jest głównie blizna pooperacyjna i ból z nią związany, zwłóknienie tkanek miękkich okołostawowych, osłabienie siły mięśniowej i ograniczenie aktywności ruchowej,
• osłabieniem lub zanikiem mięśni, czego przyczyną są głównie zmiany strukturalne w mięśniach poddanych chemio- i radioterapii oraz zmiana przewodnictwa nerwowego po uszkodzeniach mięśni podczas postępowania chirurgicznego,
• zaburzeniem prawidłowej postawy ciała – wynikającej z nasilonego bólu pooperacyjnego oraz zmiany mechaniki stawów i przeciążenia mięśni oraz tkanek, co przekłada się na nieekonomiczną pracę narządu ruchu i pojawienie się zmian zwyrodnieniowych,
• obrzękiem chłonnym związanym z usunięciem naczyń i węzłów chłonnych w ramach procedury ograniczenia pojawienia się przerzutów nowotworu, co często znacząco upośledza odprowadzenie chłonki z miejsc poddanych operacji lub naświetlaniom,
• zmniejszeniem wydolności fizycznej związanej najczęściej z niedokrwistością po leczeniu chemio- i radioterapią.

 

Zaburzenia funkcjonalne w układzie narządu ruchu są spowodowane przeciążeniami endogennymi i egzogennymi. Za przeciążenia uważa się siły działające na organizm ludzki, które zmuszają do „nadmiernej” pracy tkanki, narządy i układy przekraczające jego możliwości adaptacyjne. Przeciążenia endogenne znajdują odzwierciedlenie w wadliwym stereotypie posturalnym i są wywołane przez negatywne czynniki psychosomatyczne – ten typ przeciążeń nazywany jest również antygrawitacyjnym, statycznym, postawnym lub posturalnym. Przeciążenia egzogenne są wywołane przez urazy (np. sportowe, komunikacyjne, po interwencjach chirurgicznych, itp.), monotypie ruchowe (np. specyfika pracy zawodowej lub dyscypliny sportowej), monotypie pozycyjne (np. praca i wypoczynek w pozycjach wymuszonych). Uwzględniając kryterium czasowego działania czynników negatywnych, przeciążenia można podzielić na zachodzące na drodze nagłego urazu (wypadki, chirurgiczne urazy kontrolowane, silne i gwałtowne traumy psychiczne) oraz na drodze powolnych przeciążeń (chroniczny stres, monotypie ruchowe i pozycyjne, itd.). W praktyce terapeutycznej najczęściej spotykane są skutki przeciążeń endogennych powstałych na drodze powolnych przeciążeń endogennych powstałych w skutek kumulacji mikroprzeciążeń i mikrourazów.

Narząd ruchu składa się z powięzi, mięśni, więzadeł, torebek stawowych i kości. Długotrwałe napięcia w sieci powięziowej warunkują powstawanie punktów bolesnych zwanych punktami spustowymi (lub ang. triggerpoints), których dotyk wywołuje odczucie nasilonego, rwącego lub palącego bólu. Odpowiednie odkształcanie powięzi zmienia konsystencją substancji podstawowej, a wywołana miejscowa reakcja w postaci stanu zapalnego, warunkuje zainicjowanie prawidłowego procesu gojenia się tkanek. Tego typu wywołany terapeutycznie stan zapalny reguluje wydzielanie i działanie enzymów proteolitycznych z komórek współpracujących przy degradacji białek macierzy (kolagenu i fibronektyny) oraz warunkuje rozpoczęcie ponownej syntezy kolagenu i jego dojrzewanie. Obrót metaboliczny kolagenu i innych makrocząsteczek macierzy zewnątrzkomórkowej jest bardzo powolny (np. pełna wymiana komórek układu kostnego odbywa się co 6–10 lat) i dlatego, jeśli nie dojdzie do zewnętrznej interwencji, takiej jak manipulacja powięzi, ból wywołany densyfikacją powięzi może trwać latami, co tymczasem może powodować kolejne dysfunkcje, w często bardzo odległych od pierwotnej przyczyny miejscach w narządzie ruchu.

Terapie tkanek miękkich są ukierunkowane na znoszenie punktów bólowych i reorganizację patologicznie napiętych powięzi, co skutkuje zwiększeniem trofiki tkanek, poprawą siły i koordynacji ruchu. Za pomocą pracy z powięzią można również znacząco wpływać na poprawę działania narządów wewnętrznych z uwagi na wspólne rdzeniowe unerwienie danych mięśni i odpowiadających im narządów. Zniesienie bólu i tkliwości tkanek wpływa także na zwiększenie tolerancji na wysiłek fizyczny i poprawia ogólny stan chorego. Zniesienie bólu ponadto wpływa na zmniejszenie zagrożenia związanego z pojawieniem się obniżonego nastroju i depresji, co odgrywa znaczącą rolę w procesie zdrowienia chorego na nowotwory złośliwe.